Učesnici: Mihailo Vasiljević, Nina Todorović, Ivan Petrović, Goran Micevski, Aleksandrija Ajduković, Stefana Savić, Denis Jeremić, Dubravka Radusinović

Katalog

Katalog Orlovat 2014

Dislokacije: Fotografska kolonija u Orlovatu 2014

Fotografska kolonija u Orlovatu pokrenuta je iz potrebe da se stvore inicijative koje bi aktivirale potencijale umetničkih kolonija, kao kulturnih, društvenih, turističkih i ekonomskih stimulansa u ruralnoj sredini. Dosadašnje iskustvo u organizovanju likovnih kolonija pokazalo je da su umetnici koji su radili u mediju fotografije integrisali svoju praksu u selo i uspostavili komunikaciju sa meštanima kroz neposredan i interaktivan pristup. Fotografi se kreću i razgovaraju sa meštanima sela, i njihov rad se često realizuje u direktnoj saradnji sa lokalnim stanovništvom različitih generacija. Učesnici ovogodišnje kolonije bili su: Aleksandrija Ajduković, Mihailo Vasiljević, Denis Jeremić, Goran Micevski, Ivan Petrović, Stefana Savić, Nina Todorović. Nastali radovi uključili su različite aspekte fotografije kao dokumenta, arhivskog predmeta, komunikativnog sredstva, metode za istraživanje vizuelne percepcije i kulturnih konvencija. Integralni deo kolonije činila je psihološko-fotografska radionica koju je vodila psiholog Dubravka Radusinović, sa ciljem da polaznike upozna sa analitičkim i kreativnim potencijalima fotografije ne samo posmatranjem tuđih fotografija već i kroz realizaciju sopstvenih.

Rad Mihaila Vasiljevića predstavlja, kao što sam naziv dela govori, Pogled ka prvom naselju u sumrak, Orlovat, Srbija. Orlovat spada u grupu najstarijih naselja u Banatu, a ime je dobilo po staništu orlova na zemljištu koje se prilikom plavljenje Tamiša pretvara u sprud, gredu ili at (mađarska reč sa značenjem preko). Vasiljevićeva ideja je bila da snimi mesto gde su se po predanju naselili prvi orlovatski doseljenici, međutim, to nije bilo moguće upravo zbog izlivanja Tamiša. Zabeležena crno-bela fotografija na taj način dokumentuje  pogled na istorijsko mesto kome nije moguće prići, i time ukazuje na nepreglednu vremensku distancu u odnosu na formativne početke i nedostatak neupitnih istorijskih činjenica u dosezanju prošlosti. Fotografija koja beleži trag nečega čega više nema biva svedena na pogled, u ovom slučaju na pejzaž, a atribucija putem naziva otvara mogućnost upisivanja sadržaja na razmeđi između prošlog i sadašnjeg. Tim putem pejzažna fotografija nije nužno samo predstava prirode, nego može da nosi simbolički potencijal.

Ivan Petrović izlaže rad koji se sastoji od tri fotografije: Čobanin pod hladovinom drveća nadgleda krdo krava, okolina Botoša, Strnjište, polje kukuruza, dim i oblak; put Sečanj-Jarkovac i Najamni radnik uzbira crni luk, Orlovat, od kojih poslednja ostaje u kolekciji kolonije. Boravak u Orlovatu Petroviću je otvorio novi prostor u fotografskoj praksi rezultirajući produkcijom radova koji se ne mogu svrstati u njegove već postojeće serije fotografija. Mada su nazivi fotografija definisani sa ciljem tautoloških atribucija, vizuelni modeli se oslanjaju na određene kanone uspostavljene kroz istoriju fotografije i slikarstva koji su imali udela u angažovanim socijalnim programima poput dela francuskih slikara realista ili projekta Farm Security Administration iz 1935. u Americi. Uloga fotografa u političkim i ekonomskim reformama kroz istoriju, rehabilitaciji poljoprivrede i u skretanju pažnje na siromaštvo na selu, može se povezati sa ovim fotografijama koje na prvi pogled oslikavaju tople Petrovićeve impresije u odnosu na mesto u kome je boravio i njegovu širu okolinu. Portretisani radnik iz Orlovata, poznat po marljivosti, Stevan Vasiljev (Nanijin), predstavljen je vrlo humano, a istovremeno i kao deo prirode, koji se brine o 25 lanaca svoje i najamne zemlje, skreće pažnju na marginalizovani deo društva na selu u Srbiji.

Kombinacijom motiva, pejzaža, mrtve prirode i žanr scene, Denis Jeremić u radu Prolaznost predstavlja mogućnost fotografskog medija da kadriranjem dovede u vezu više elemenata dovede u vezu i otvori novo značenje u percepciji svakodnevnog okruženja. Na crno-beloj fotografiji snimljeno je polupokošeno polje sa sasušenim drvetom i nagomilanim granjem, religioznim obeležjem u pozadini i čovekom na motoru koji se pojavljuje iz visoke trave, niotkuda, krčeći put. Povezivanjem naziva Prolaznost, sa beleženjem ove začudne situacije u kojoj se može prepoznati prolaznost na različite, simboličke i tautološke načine, Jeremić gradi svoj humoristički pristup ozbiljnoj filozofskoj temi koja uključuje razmišljanje o protoku vremena, propadljivosti, smrti, onostranom. Istovremeno, time ukazuje da se čovek, kao najprolaznija i najvitalnija kategorija na fotografiji, upravo humorom brani od nestajanja. Izoštravanje percepcije, poput Jeremićevog kadriranja, ima potencijal da i čoveku u svakodnevnom životu otvori asocijativne nizove osvešćenog posmatranja okruženja i situacija.

Rad Aleksandrije Ajduković Sjajne krave nastao je u saradnji sa čobanima Dorom Đenčanom, Jovicom Stanišićem, Ljubinkom Čokićem, Miroslavom Čirjakom i Predragom Ivanovim iz Orlovata, Draganom Stanišićem Lepim i Santom Bandijem iz Tomaševca. Reč je o nekoj vrsti master časa u prirodi, kada čobani prolaze kroz kratku obuku o zilberisanju u procesu fotografisanja/snimanja. U neposrednoj komunikaciji između umetnice i čobana često se dešavalo da čobani asistiraju u organizaciji i preuzmu ulogu majstora za svetlo da bi fotografisanje prošlo što bolje. Dobijao se utisak nastajanja jedne privremene filmske ekipe, pri čemu su i same fotografisane životinje pokazivale spremnost i strpljivost. Posmatrajući kako se krave ponašaju u situacijama koje su svojstvene ljudima, Ajduković otkriva fenomen antropomorfizma životinja koji se koristi u filmskoj industriji. Na fotografiji kao finalnom proizvodu predstavljen je čobanin koji zilberom osvetljava kravu nagoveštavajući performativnost celokupnog procesa stvaranja ovog fotografskog rada koji je bio vrlo zabavan i zbližavao je ljude.

Osvrćući se na roman Luiđija Pirandelija u kome film i fotografija igraju bitnu ulogu, Stefana Savić svom radu daje naziv Pazi, snima se. Time ona već ukazuje na karakteristike filmskog kadra i fotografske slike koje se nalaze na dvema fotografijama nastalim u saradnji sa Draganom i Jelenom Živanov, članovima domaćinstva kod kojih je bila smeštena u Orlovatu. Rad čine dve režirane fotografije. Na jednoj je muškarac snimljen s leđa, koji nosi teglu sa malformisanim prasetom u formalinu, a na drugoj tajanstvena ženska osoba sa torbom, u sličnoj pozi kao i muškarac, kako stoji naslonjena na ivicu mosta u Orlovatu. U pitanju su predstave ambivalentnog karaktera, koje ne otkrivaju šta će akteri uraditi sledeće, otvarajući mogućnosti za građenje različitih scenarija, što je karakteristika fotografske slike, dok u filmu postoji narativ koji ograničava imaginativne potencijale gledaoca. Upravo granične, nedefinisane situacije postaju platno na koje svaki posmatrač projektuje svoj identitet i njegovo tumačenje govori više o njemu nego o predstavljenoj sceni. Fotograf režiranjem situacija kreira ogledalo u kome otkrivamo sebe i druge.

Rad Studija slučaja; minimalizam u Orlovatu (1966–2014) Gorana Micevskog predstavlja kompoziciju nalik na minimalističku rešetku sačinjenu od centralne fotografije i manjih fotografija kvadratnog formata raspoređenih tako da čine dva krila triptiha. Centralna fotografija je režirana situacija, snimljena u Ciglani Orlovat sa kustosima kolonije kao akterima, a ostale su zabeležene pri kretanju kroz selo. Rad se nadovezuje na autorov omaž značajnim umetnicima i umetničkim radovima iz istorije i njihovo povezivanje na simboličkom nivou sa pronađenim scenama iz svakodnevnog života. U ovom slučaju kao referencu uzima instalacije od opeke poznatog predstavnika minimalizma Karla Andrea. U svojoj ideološkoj osnovi minimalizam je konstruktivni model sa težnjom da svoj projektivni plan sprovede u idealnoj formi, što se u stvarnosti ne dešava. Slučaj minimalizma u Orlovatu, odnosno gomile cigala najrazličitijih oblika koje je snimio Micevski, svedoče o nameri da se nešto konstruktivno realizuje, postojeće popravi, izgradi, ali ta namera često ostaje neostvarena u kontekstu kulturnog nasleđa, arhitekture i kulture življenja.

Primarno interesovanje za arhitekturu Nine Todorović obeležilo je i njen rad Orlovatski barok, koji se sastoji od šest fotografija nastalih tehnikom preklapanja dva motiva: cigala novoproizvedenih u lokalnoj ciglani i dekorativnih otisaka kojim se pokrivaju unutrašnji zidovi vojvođanskih kuća. Baroknost i razigranost ovih floralnih oblika u boji suprotstavljaju se hladnoj funkcionalnosti monohromnih cigala, gradivnih elemenata koji će u budućnosti postati arhitektura. Ta spoljašnja arhitektura se posmatra kroz filter dekorativnih motiva koji mogu biti metafora unutrašnjeg raspoloženja i obojiti doživljaj određenog objekta. Ovi zidni ukrasi se i danas koriste u kućama, deo su tradicije i veza sa prošlošću. Postupak superponiranja dve i više fotografija ukazuje, kako na proces mešanja unutrašnjeg i spoljašnjeg, tako i na stalno preplitanje prošlosti i sadašnjosti. Negovanje kulture življenja u kući kao vrsti toplog gnezda, prostora formiranja identiteta i čuvara porodičnih sećanja, pokazuje se kao bitan činilac u kreiranju ličnih istorija i očuvanju kulturne baštine.