Učesnici: Nevena Popović, Ivan Arsenijević, Nidaa Aboulhosn, Dubravka Radusinović

Katalog

ORLOVAT KATALOG 2015

Dislokacije fotografska kolonija u Orlovatu 2015

Manifestacija „Dislokacije: fotografska kolonija u Orlovatu” osnovana je 2014. godine, a oslanja se na dosadašnje iskustvo osnivača kolonije u organizovanju tradicionalnih likovnih kolonija koje je pokazalo da umetnici koji rade u mediju fotografije integrišu svoju praksu u selo i uspostavljaju komunikaciju sa meštanima kroz izuzetno neposredan i interaktivan pristup. Fotografi se kreću, istražuju ambijent, život i navike ljudi koje sreću i njihov rad se ostvaruje u direktnoj saradnji sa lokalnim stanovništvom različitih generacija.

Realizacijom dva izdanja fotografske kolonije u Orlovatu osvetljene su određene specifičnosti koje proizilaze iz same prirode fotografskog medija, a tiču se produkcije, prezentacije i arhiviranja rezultata kolonije. Ispostavilo se da tokom boravka učesnika u koloniji nastane mnogo više fotografija nego što je u trenutnim okolnostima moguće materijalno producirati i predstaviti u okviru izložbe. U tom smislu rešenje se nazire u korišćenju digitalnih tehnologija za prezentaciju i analizu fotografija putem veb-sajta, ili primenom novih softvera koji se koriste u oblasti digitalne humanistike.[1] Zaključci doneseni u timskom radu između fotografa/umetnika i istoričara umetnosti/kustosa uzimaće se u obzir prilikom profilisanja kolonije u budućnosti u pravcu približavanja modelu studijskog boravka ljudi različitih profesija koji bi uključio i prisustvo programera i veb-dizajnera.

Integralni deo kolonije od početka čini psihološko-fotografska radionica koju je i ove godine vodila psiholog Dubravka Radusinović. Dok je cilj radionice 2014. bio da polaznici nauče kako da posmatranjem tuđih fotografija i kreiranjem sopstvenih bolje upoznaju i shvate sebe, druge, i svet koji ih okružuje, na radionici 2015. težilo se tome da se polaznici upoznaju  sa mogućnostima koje fotografija nudi u razvijanju emocionalne inteligencije pojedinca. Na radionici je učestvovalo 12 mladih ljudi iz Orlovata, a realizovano je 14 radova.

Druga po redu fotografska kolonija održana je u julu 2015. Učestvovala su tri autora, fotografi Ivan Arsenijević iz Kragujevca, Nidaa Aboulhosn koja živi i radi na relaciji Feniks (SAD) – Bejrut (Liban), i vizuelna umetnica Nevena Popović iz Beograda. Radovi ovih umetnika nastali su svakodnevnim intenzivnim kretanjima kroz selo i ne bi bili mogući bez saradnje sa lokalnim stanovništvom i izletnicima. [2]

Fotokolaži pod nazivom „Tamiš” Nevene Popović prikazuju privremena i improvizovana staništa kampera, poznatijih kao „dođoši” koji period od kraja maja do kraja septembra svake godine provode na obali reke Tamiš. Oni dolaze iz gradova u okolini Orlovata, ali ponekad i sa severa Vojvodine. Njihove privremene domove, skrivene u šumi, umetnica razotkriva kolor fotografijama postavljenim na fon fotografije šume snimljene u crno-beloj tehnici. Fotofrizovi enterijera, eksterijera i okoline podsećaju na neobičnu/iščašenu/inverznu turističku ponudu iz kataloga turističkih agencija. Samoinicijativna organizacija sopstvenih aranžmana obuhvata zaposedanje zemljišta uz reku, ponekad dovitljivo snabdevanje strujom, uz regularnu nadoknadu u dogovoru sa seljanima, i prehranu ribom, sa dozvolama za lov i ribilov. Iako se čini da ovakav turizam većini ljudi jedino ostaje na raspolaganju u današnjim ekonomskim uslovima, to ipak predstavlja rizik jer se dođoši stalno plaše inspekcija i kazne, ali i mogućnosti da ih žitelji Orlovata gledaju sa nepoverenjem. Kontrast između prirodnog okruženja, fotografisanog u crno- beloj tehnici, i kolor fotografija staništa kampera, može se tumačiti distancom sa kojom prirodu danas posmatramo kroz društveno formirane konstrukte. Priroda gubi svoje boje i pod pritiskom urbanog i ubrzanog načina života postaje nam daleka. Pomenuti kontrast reflektuje i relaciju proizvoda savremenog društva, koji u koloru, nama bliski, prepoznatljivi, načinjeni od veštačkih trošnih materijala, izgledaju tako prolazno u odnosu na prirodu, koja je u svojoj crno-beloj predstavi ovekovečena mitskim trajanjem, merenim eonima. Ono što se zapaža u konačnom izledu fotografskog rada Nevene Popović, primetno je i u radovima ostalih učesnika na ovogodišnjoj fotografskoj koloniji. Reč je o primeni neke vrste arhivizirajućeg/kataloškog pristupa slikama u istraživanju fenomena koji ih je zainteresovao, a u kombinaciji sa određenim savremenim strategijama advertajzinga u kojima fotografski medij danas ima dominantno mesto. Učesnici nezavisno jedan od drugog, a da nisu ni svesni elemenata zajedničkog pristupa, delom prisvajaju takvu vizuelnu organizaciju slika i koriste je da bi saopštili aporije savremenog života.

Libanska umetnica Nida Abulhosn koja se odselila pre više od dvadeset godina u Ameriku, ali Liban posećuje svake godine, u Orlovatu je pronašla mnoge sličnosti sa rodnom zemljom, u hrani, običajima, prirodi, mentalitetu ljudi. Jedna od veza sa njenim mlađim danima koje je provela u Libanu, jesu automobili karakterističnog dizajna iz osamdesetih godina, koje je pasionirano vozila. Ideja za fotografski rad „Učestalost (Yugo/Zastava)” nastao je tokom šetnji Nide Abulhosn kroz selo Orlovat, tokom kojih je videla  brojne automoblile crvene boje, proizvedene u pogonima automobilske industrije Crvena zastava u Kragujevcu. Ova vozila, čiji svi modeli od 1988. godine nose ime Yugo, smatrani su proizvodima domaće pameti ili nacionalnom klasom, mada je fabrika Crvena zastava od 1956. radila u saradnji sa italijanskom kompanijom Fiat, koja je danas njen većinski vlasnik. Razloge koji su Nidu Abulhosn naveli da fotografiše ove automoblie nalazimo u nekoliko izvora: s jedne strane, oni predstavljaju, kako umetnica navodi, njoj bliske elemente na nepoznatoj teritoriji sela u kome je boravila, a takođe su reprezent karakterističnog  lokalnog duha i simbol vremena ekonomske i političke prošlosti i prosperiteta u stalnom opadanju, iz vremena kada je Srbija bila deo Jugoslavije, koja se u međuvremenu raspala. Međutim, prošlost se na nov način prelama u sadašnjosti i činjenica da većina stanovnika Orlovata danas i dalje vozi ove automoblie govori o njihovom niskom socijalnom i ekonomskom statusu, kao i nemogućnosti da priušte vozila novije proizvodnje. Orlovat u tom smislu može biti reprezent i drugih sela širom Srbije i učestalosti permanentnog osiromašenja. Odluka Nide Abulhosn da fotografski rad „Učestalost (Yugo/Zastava)” organizuje u vidu repetitivne matrice u koju je smestila fotografije automobila, proistekao je upravo iz ritmičnosti pojavljivanja ovog vozila u selu u kome je umetnica osetila harmoničnu povezanost.  Ona joj je istovremeno u vidu frekvencije omogućila da portrete automobila parkiranih ispred kuća doživi i u određenoj dimenziji i kao dopadljive (auto)-portrete seljana. To što krajnji izgled rada preuzima izgled reklamnog plakata proizvoda ukazuje i da većina poruka fotografskim medijem danas, u savremenom kapitalističkom društvu, komunicira upravo kroz reklamne strategije.

Boravak u Orlovatu je Ivana Arsenijevića podstakao da napravi seriju fotografija o ljudima i pogonskoj i priključnoj poljoprivrednoj mehanizaciji u njihovom vlasništvu. Ovaj rad obuhvata fotografije mehanizacije, kao i one na kojima su, pored kombajna, traktora i prikolica, predstavljene muške osobe. Iz serije „Ljudi i mašine, Orlovat 2015”, za kolekciju Legata Uroša Predića, produciran je portret Radoslava Damljanova. Na ovoj i drugim fotografijama iz serije izabrani stanovnici sela fotografisani su u dvorištima svojih domaćinstava, koja su na taj način postala scene za režirane fotografije. Svakom snimanju prethodile su detaljne pripreme (traženje potencijalnih učesnika, dogovaranje oko snimanja, pripremanje „pozornice”, izbor mehanizacije, odlučivanje o mestu i položaju ljudi), koje je umetnik uz svesrdnu pomoć svog domaćina Dragana Živanova uspeo da realizuje. Takođe, neophodno je bilo međusobno razumevanje, poverenje i strpljenje svih učesnika: umetnika, protagoniste i glavnog organizatora. Rezultat je dragocen u smislu kreiranja višeznačnog umetničkog rada, pravljenja svojevrsne dokumentacije postojećih mašina i ljudi i prikupljanja podataka kao baze za neku buduću sociokulturnu antropološku analizu. Pročišćene kolor fotografije prikazuju delove kuća, mehanizaciju i, mahom, mlade i zadovoljne ljude. Poze koje modeli zauzimaju na fotografijama mogu se prepoznati u katalozima ili na bilbordima vodećih brendova modne industije, a same fotografije komunicaju sa mehanizmima privlačenja pogleda, tog neodvojivog segmenta tržišta robe, brendova, ideja. One pokazuju fleksibilnost tržišta čije mogućnosti aktuelizovanja određenih fenomena može usloviti jedino interes kao pokretač. Mladi ljudi se vraćaju selu, uživaju u bavljenju poljoprivredom, ponosni su jer žive blizu prirode i bliže sami sebi i svojim bližnjima, gradovi postaju previše zagađeni, skučeni, bezperspektivni – samo su neke od poruka koje se mogu pročitati iz ovog uvezivanja poljoprivrede, umetnosti i industrije.

[1]  Digitalne humanističke nauke se bave razvojem teorijskih osnova i praktične upotrebe digitalnih tehnologija u istarživanju, nastavi i promociji filoloških, leksikografskih, književnih i drugih humanističkih nauka. www.humanistika.org/?cat=5 pristupljeno 7.12.2015. u 19:20

[2]  Fotografski radovi učesnika, koji su producirani u okviru kolonije, pohranjeni su u Legat Uroša Predića u Orlovatu.